Alþjóðlegi leikhúsdagurinn

27. mars 2013

26. mar 2013

Alþjóðlegi leikhússdagurinn er í dag miðvikudaginn 27. mars en hann hefur verið haldinn hátíðlegur síðan 1961. Það er Alþjóða Leiklistarstofunin ITI sem stendur fyrir verkefninu og viðburðum því tengdu. Á hverju ári hafa mikilsvirtir sviðslistamenn eða áhrifafólk úr öðrum geirum verið fengið til að flytja hið alþjóðlega ávarp. Í ár er það enginn annar en Nóbelsverðlaunahafinn Dario Fo er semur ávarpið og hafa aðildarfélög látið þýða ávarpið á fjölmörg tungumál. Hér birtist það á íslensku.

Leiklistasambandið hefur haft þá venju að fá íslenskan sviðslistamann til að semja íslenskt ávarp fyrir Alþjóðaleikhússdaginn og í ÁR fellur það í hlut Messíönu Tómasdóttur sviðslistakonu. Árið 2013 er tileinkað barnaleikhúsinu og ákvað Messíana að helga ávarp sitt börnum og leiklist barna. Ávarp Messíönu má finna hér neðar á síðunni.


Ávarp á alþjóðleikhúsdaginn 27. mars 2013

eftir Dario Fo
Dario_Fo with Franca_Rame @ Gideo Harari

Fyrr á tíð brugðust yfirvöld við sviðsetningum Commedia dell´Arte-leikara með því að flæma þá úr landi. Yfirstandandi kreppa veldur því að leikarar og leikhópar eiga í erfiðleikum með að finna leikrými og að ná til áhorfenda með sýningum sínum. Þar sem gagnrýnið leiklistarfólk býr við þær aðstæður að hafa hvorki leiksvið né áhorfendur stafar yfirvöldum engin hætta af þeim lengur. Á tímum endurreisnarinnar á Ítalíu urðu valdhafar hins vegar að leggja mikið á sig til þess að hafa taumhald á gamanleikurum, enda nutu hinir síðarnefndu almennrar hylli. Það er alkunna að mikill flótti brast á í liði Commedia dell´Arte-leikara eftir að starfsemi flestra leikhúsa var lögð niður í kjölfar endurreisnarinnar, þó aðallega í Róm þar sem leiklistin var álitin móðgun við hina helgu borg. Árið 1697 lét Innocentius XII páfi undan áköfum kröfum íhaldssamari borgara og forvígismanna klerkastéttarinnar og lét rífa Tordinona leikhúsið, en siðferðispostularnir héldu því fram að grófustu leiksýningarnar hefðu farið fram á fjölum þess. Þegar and-endurreisnin gekk í garð lagði Carlo Borromeo kardináli á Norður-Ítalíu sig fram um að fordæma „börnin í Mílanó“ og gerði skýran greinarmun á list, hinu æðsta formi andlegra mennta, og leiklist sem hann taldi holdgervingu guðlasts og hégóma. Í bréfi sem hann sendi samverkamönnum sínum og ég vitna til hér að neðan – þó ekki orðrétt – segir:
„Við höfum einsett okkur að uppræta illgresið og höfum gert allt sem í okkar valdi stendur til þess að brenna illræmdar ræður, uppræta þær í minni manna og við höfum einnig sótt til saka þá sem koma slíkum textum á prent. En á meðan því stóð fann djöfullinn upp á nýjum klækjum. Hversu afgerandi eru ekki áhrif þess sem augað sér fremur en áhrif þess sem lesa má af bókum! Hversu skelfilegri afleiðingar hefur ekki hið talaða orð og látbragð á sálir ungmenna og ungra stúlkna heldur en dauður bókstafurinn! Nú ríður á að við rekum leikhúsmenn burt úr borgum okkar, eins og illa anda.“

Það er því óskandi að reynt verði með skipulögðum hætti að hrekja okkur á brott, ekki síst unga fólkið sem vill mennta sig í leiklistinni; að leiklistarfólki verði tvístrað öðru sinni, enda myndi slík áþján án efa verða til þess að endurnýja listformið.

Þýðing: Bjarni Jónsson
Myndina tók Guido Harari, og með Dario Fo er eiginkona hans Franca Rame.

Um Dario Fo

Dario Fo, fæddur 24. mars 1926, er ítalskur ádeiluhöfundur, leikskáld, leikstjóri, leikari, tónskáld og handhafi Nóbelsverðlauna í bókmenntum árið 1997. Höfundaverk hans byggir á hinni fornu ítölsku commedia dell´arte aðferð, leikhúsaðferð sem var vinsæl meðal lægri stétta. Verk Dario Fo þykja gagnrýninn á skipulagða glæpastarfsemi, pólítíska spillingu, Kaþólsku kirkjuna og stríðið í mið- austurlöndum.

Ávarp Dario Fo má finna á margvíslegum tungumálum hér á World Theatre Day


ÍSLENSKT ÁVARP Á ALÞJÓÐADEGI LEIKLISTAR

eftir Messíönu Tómasdóttur, sviðslistakonu
Messiana Tómasdóttir

Nú er ár barnaleikhúss og því er þetta ávarp á alþjóðlegum degi leiklistar helgað börnum.

Það hefur verið lögð mikil áhersla á færni í uppeldi barna og er það vel, en á móti þurfum við að styrkja andlega þáttinn í uppeldi þeirra og þar gegna listir lykilhlutverki, ásamt trúnni á fegurð, kærleika og réttlæti.

Í leiklistinni sameinast allar listgreinar og á hverjum tíma iðka listamenn samtímalistir. Við segjum sögur, fullorðins- og barna, sem eru skrifaðar í dag. Við njótum myndlistar sem er sköpuð í dag og við njótum nútímadanslistar. Því miður njótum við síður nútímatónlistar, þ.e. þeirrar tónlistar, sem tónskáld okkar hafa samið eftir langt og strangt tónlistarnám. Hún er samt tónlistin sem er samin fyrir okkur hér og nú, sem speglar okkar tíma. Hún á heima í óperuhúsunum og hún á heima í leikhúsunum eins og önnur samtímalist. En það ríkja vissir fordómar gagnvart nútímatónlist og þess vegna hefur meirihluti fólks ekki uppgötvað fegurð hennar.

En börnin, það hefur sýnt sig að börnin taka við nútímatónlist í leiksýningum og barnaóperum með sama opna huga og annarri tónlist. Þarna er uppeldistækifæri. Við megum ekki slá af listrænum kröfum þegar börn eru annars vegar. Listir eru krefjandi en börn vilja líka fá að spreyta sig. Þau eru opin og skapandi. Þau þurfa að fá bitastæða næringu, andlega sem líkamlega. Við fullorðna fólkið sköpum smekk barnanna m.a. með þeim listflutningi sem þeim er boðið upp á. Við skulum skapa þeim meiri aðgang að leikhúsinu í stað skyndimenningar eins og teiknimyndum í barnasjónvarpi. Þar er flóð af framboði en sannarlega mismikil gæði. Stuðlum að því að börnin vaxi upp sem andlega þroskaðar manneskjur sem koma auga á fegurð samtímans.

En auðvitað þarf nútímalistin í barnaleikhúsi að vera við hæfi barnanna. Í fullorðinsleikhúsi speglum við heiminn og notum til þess sterkar andstæður. En sterkar andstæður vekja spennu og ótta hjá börnum. Börnin þurfa á list að halda sem kemur frá hjartanu, list sem styður við jákvæðar hugmyndir og eykur með þeim skilning og samkennd. Þetta getur leikhúsið gefið þeim.

Brúðuleikhúsið er sterkur miðill, hvort sem er í fullorðins- eða barnaleikhúsi. Brúðan, sem vekur væntumþykju vegna smæðar sinnar, hluturinn, sem er gæddur lífi og gríman, með sína sterku tjáningarmöguleika, eru galdratæki þegar kemur að því að nálgast barnssálina. Brúðuleikhúsið hentar líka til forvarna og verndar, til að endurvekja traust til lífsins. Í hendi hins særða barns getur brúðan verið einlæg rödd barnsins sjálfs: e.t.v óttaslegin en alltaf hreinskilin.

Nú vill svo sérkennilega til, á ári barnaleikhússins, að mjög fáar barnaleiksýningar eru frumfluttar.

Fyrir aðeins fáeinum árum sýndu margir leikhópar barnaleiksýningar sínar ýmist í opinberu rými eða í skólum og leikskólum og gegndu þannig mikilvægu uppeldishlutverki. Á þeim tíma stóð Reykjavíkurborg fyrir kynningu á þeim barnaleiksýningum sem völ var á fyrir skóla og leikskóla á stór-Reykjavíkursvæðinu. Þar var úr mörgu að velja því barnaleikhúsið stóð í blóma. En hinn kaldranalegi veruleiki í dag er sá að stöðugt minni styrkir renna til barnaleikhússins, þannig að opinberir styrkir til barnaleikhúsa eru í engu samræmi við hlutfall barna meðal þjóðarinnar. Þess vegna hafa margir leikhópar sem áður gerði leiksýningar fyrir börn gefist upp og fáir nýir verða til. Á hinum Norðurlöndunum eru styrkir nær því að vera í samræmi við hlutfall barna meðal þjóðanna og þar er starf barnaleikhúsa öflugt.

Leikhúsið er mannbætandi þegar það er best, þegar það eflir með áhorfendum, á hvaða aldri sem þeir eru, trúna á hugtök eins og fegurð, kærleika og réttlæti. En vegur barnaleikhússins verður að vaxa svo um muni ef okkur á að takast að kynna það besta í list hvers tíma fyrir öllum aldurshópum leikhúsgesta og veita þannig djúpum og sterkum tilfinningum þeirra næringu.

Um Messíönu Tómasdóttur

Messíana Tómasdóttir stundaði nám í myndlist, textíl, leikmyndateiknun og strengjabrúðulist í Danmörku, Frakklandi og við Myndlista- og handíðaskóla Íslands. Messíana er höfundur að leikmyndum og búningum í yfir sjötíu leiksýningum fyrir leikhús, óperur og sjónvarp hér heima, í Danmörku, Færeyjum, Finnlandi og Bandaríkjunum. Messíana hefur, auk samsýninga, haldið um fimmtán einkasýningar á tví- og þrívíðum myndverkum sem aðallega eru unnin í pappír og plexígler, en þar sem eitt aðal viðfangsefnið er liturinn sem slíkur. Messíana hefur flutt fyrirlestra og haldið námskeið um litafræði og brúðuleikhús hér heima og víða erlendis. Auk fjölda starfs- náms- dvalar- og ferðastyrkja var Messíana valin Borgarlistamaður Reykjavíkur 1982 og Bæjarlistamaður Seltjarnarness 2001. Messíana rekur eigið leikhús, Strengjaleikhúsið, sem hefur pantað og frumflutt sjö íslenskar nútímaóperur auk annarra tónlistar- og brúðuverka. Mörgum af uppfærslum Strengjaleikhússins hefur verið boðið í sýningarferðir erlendis og óperur þess hafa verið tilnefndar til tónlistarverðlauna.

Fleiri fréttir